Sociale media vanaf 15 jaar. Dat is de leeftijd waar we het ineens over hebben als het gaat om sociale media. Het kabinet wil samen met Spanje dat er in Europa een minimumleeftijd komt voor sociale media, zolang platforms kinderen onvoldoende beschermen. Het idee is dat kinderen beter beschermd moeten worden tegen onder andere verslavende algoritmes en schadelijke content. Er wordt ook gekeken naar een manier om leeftijden te controleren zonder onnodig veel persoonsgegevens te verzamelen. En eerlijk? Aan de ene kant denk ik: ja. Doen. Ik zie het namelijk thuis. Ik zie hoe mijn kinderen soms compleet ingezoned zijn. Niet meer echt bezig met wat er om hen heen gebeurt, maar volledig opgegaan in wat er op dat kleine schermpje voor hun neus gebeurt. En als ik heel eerlijk ben, herken ik het ook bij mezelf. Die algoritmes zijn gewoon ontzettend goed in je vasthouden. Je kijkt even iets, krijgt vervolgens iets anders voorgeschoteld wat je interessant vindt en voor je het weet ben je weer verder. Soms is dat gewoon leuk. Je hebt even niets aan je hoofd en scrollt wat op de bank. Prima. Maar urenlang verdwijnen in een eindeloze stroom filmpjes? Dat vind ik toch echt een ander verhaal.
Ik zie mijn kinderen soms helemaal verdwijnen in hun scherm
Kinderen zijn daar natuurlijk nog veel vatbaarder voor. Hun leven bestaat niet uit werk, boodschappen, afspraken, huishouden, administratie en alles wat je als volwassene op een dag nog meer doet. Zij hebben veel meer ruimte waarin zo’n telefoon en alles wat daarop gebeurt een enorme plek kan innemen. En ondertussen worden ze natuurlijk ook beïnvloed. Door trends, door influencers, door wat andere kinderen doen en door alles wat het algoritme besluit dat ze vervolgens ook maar even moeten zien. Voor je het weet ben je niet meer bewust aan het kijken, maar wordt er eigenlijk voor jou bepaald waar je aandacht naartoe gaat. Dat vind ik soms best bijzonder om te zien. Ze zitten letterlijk naast je, maar zijn ondertussen helemaal ergens anders. Je kunt iets tegen ze zeggen en pas na een paar seconden komt er een reactie, omdat ze eerst uit hun eigen online wereld moeten komen. En dat is voor mij uiteindelijk veel belangrijker dan alleen de vraag hoeveel minuten ze per dag op hun telefoon zitten.
Het gaat allang niet meer alleen om schermtijd
Natuurlijk vind ik dat mijn kinderen niet eindeloos op hun telefoon hoeven te zitten. Ik ben daar ook heel duidelijk in. Maar mijn grootste zorgen zitten eigenlijk ergens anders. Vreemden die contact met ze zoeken bijvoorbeeld. Ik vind dat echt een naar idee. Dat iemand aan de andere kant van een scherm zomaar contact kan leggen met mijn kind en dat ik niet altijd kan weten wie daar zit of wat iemand wil. Daarnaast zie ik hoeveel invloed influencers kunnen hebben. Kinderen kijken naar iemand die ze bewonderen en nemen vervolgens van alles over. Een bepaalde trend, een bepaald uiterlijk, een product, een mening of simpelweg de manier waarop iemand zich gedraagt. En het lastige is dat die invloed lang niet altijd zo zichtbaar is. Het gaat niet alleen om één filmpje waarin iemand zegt wat je moet kopen. Het zit ook in de constante stroom van beelden en ideeën die je iedere dag voorbij ziet komen. En dan zijn er nog de schokkende beelden die rondgaan. Dingen die je als volwassene soms al liever niet ziet en die vervolgens gewoon op het scherm van een kind kunnen verschijnen. Daar krijg ik toch wel de kriebels van. De overheid heeft de afgelopen tijd ook gewezen op de risico’s van sociale media en smartphonegebruik voor kinderen. Zo bleek uit een recente peiling onder kinderen van 10 tot 15 jaar dat de helft weleens online berichten ziet waar ze bang of verdrietig van worden.
Toch wil ik niet alles verbieden
En toch wil ik ook niet doen alsof sociale media alleen maar slecht zijn. Want dat zou simpelweg niet eerlijk zijn. Mijn dochter volgt bijvoorbeeld haar favoriete bands en artiesten. En ik vind dat juist hartstikke leuk om te zien. Ze kan muziek volgen, ziet wat haar favoriete artiesten doen en heeft daardoor het gevoel dat ze echt onderdeel is van iets. Dat ze dichtbij staat, contact heeft met iets waar ze enthousiast over is. Dat gevoel van ergens bij horen is natuurlijk ook ontzettend waardevol. En precies daar wordt het voor mij ingewikkeld. Want als we het hebben over een minimumleeftijd van 15 jaar, vraag ik me ook af waar precies de grens ligt. Ik ben absoluut niet tegen het idee dat kinderen beter beschermd moeten worden. Integendeel. Ik zou me als ouder zeker aan zo’n leeftijdsgrens houden. Sterker nog, ik zou het ergens ook wel prettig vinden als de overheid daarbij helpt. Want eerlijk: kinderen luisteren nou ook niet altijd. Je kunt thuis honderd keer zeggen dat iets niet mag, maar als alle andere kinderen het wel hebben, wordt het als ouder natuurlijk behoorlijk lastig. En dat is volgens mij precies waarom ik vind dat dit niet alleen een verantwoordelijkheid van ouders kan zijn.
Maar waar ligt de grens als iedereen het wél doet?
Want hoe leg je uit dat je kind iets niet mag gebruiken als de hele sociale omgeving daar ondertussen wel op zit? Mijn kinderen zijn slim. Echt. Mijn grootste probleem is niet dat ik denk dat ze niets begrijpen of geen risico’s kunnen inschatten. Het moeilijke is het beperken. Want hoe aantrekkelijk iets wordt gemaakt, hoe makkelijker je er steeds weer naar teruggaat. En als jouw veertienjarige als enige in de klas geen TikTok, Instagram of een andere app mag gebruiken, gaat het natuurlijk niet alleen meer over een app. Dan gaat het over erbij horen. Over gesprekken waar je niet aan mee kunt doen. Over trends die je niet kent. Over het gevoel dat je iets mist. Dat vind ik ingewikkeld. Want ik wil mijn kinderen beschermen, maar ik wil ook niet dat ze het gevoel krijgen dat ze volledig buiten de wereld staan. En ik denk dat daar voor veel ouders precies de moeilijkheid zit. Je wilt grenzen stellen, maar je weet ook dat je kind uiteindelijk onderdeel moet kunnen zijn van deze wereld.
En eerlijk: ik ben zelf ook niet zo goed in stoppen
Ik ga hier dan ook niet als moeder met een opgeheven vingertje vertellen dat kinderen van hun telefoon af moeten terwijl ik zelf nooit op mijn telefoon zit. Want zo werkt het niet. Ik merk bij mezelf ook hoe makkelijk het is om even te gaan scrollen. Alleen ziet mijn dag er natuurlijk anders uit. Met werk en alle dagelijkse rompslomp ben je al een hoop tijd kwijt. Daardoor zit ik niet uren achter elkaar op sociale media, maar ik pak mijn telefoon wel. Op de bank bijvoorbeeld. Of als ik in bed lig en eigenlijk allang had moeten slapen. Even kijken. Even scrollen. Even niets. En voor je het weet ben je weer een half uur verder. Misschien herken ik daardoor juist beter wat er bij mijn kinderen gebeurt. Die algoritmes zijn gewoon ontzettend goed in je aandacht vasthouden. En als volwassene kun je misschien makkelijker zeggen: oké, nu leg ik hem weg. Maar ook dat lukt echt niet altijd. Dus nee, ik denk niet dat we kinderen simpelweg moeten leren dat hun telefoon slecht is. Ik denk dat we ze moeten leren begrijpen wat er met hun aandacht gebeurt.
Ik wil ze niet offline opvoeden
Ik wil mijn kinderen ook niet volledig afsluiten van de online wereld. Dat kan helemaal niet. En ik weet niet eens of ik dat zou willen. Ze leven in een wereld waarin digitaal en offline steeds meer door elkaar lopen. Ze zullen sociale media gebruiken, AI gebruiken, online contact hebben en waarschijnlijk dingen doen waarvan ik nu nog niet eens weet dat ze bestaan. Ik kan ze niet opvoeden alsof internet niet bestaat. Wat ik wel wil, is dat ze leren ermee om te gaan. Dat ze weten dat een vreemde die aardig doet op internet niet automatisch aardig is. Dat ze begrijpen dat een influencer niet zomaar een vriend is. Dat ze herkennen wanneer een algoritme ze steeds verder een bepaalde kant op trekt. Dat ze weten dat ze naar mij toe kunnen komen als ze iets vervelends zien. En vooral dat ze beseffen dat wat je online ziet, lang niet altijd de werkelijkheid is. Sterker nog: heel veel daarvan is dat vooral níét.
Ik hoop vooral dat ze het echte leven niet vergeten
Misschien is dat uiteindelijk waar mijn gevoel over die minimumleeftijd van 15 jaar vandaan komt. Ik denk niet dat een vijftienjarige ineens magisch volwassen en digitaal weerbaar is. Dat is natuurlijk helemaal niet zo. Maar ik denk wel dat we kinderen best wat langer mogen beschermen tegen een wereld die ontzettend veel van ze vraagt. En ik hoop dat een eventuele leeftijdsgrens daarbij kan helpen. Niet alleen door ouders te ondersteunen, maar ook doordat de verantwoordelijkheid niet steeds volledig bij gezinnen wordt neergelegd. Want als platforms zo ontzettend goed zijn in het vasthouden van de aandacht van kinderen, vind ik het ook logisch dat daar verantwoordelijkheid tegenover staat.
Tegelijkertijd blijft opvoeden natuurlijk bestaan. Een leeftijdsgrens lost niet alles op. Uiteindelijk zullen onze kinderen zelf moeten leren omgaan met de online wereld. Wij kunnen niet voor altijd hun telefoon controleren, alles blokkeren en iedere vreemde voor ze onderscheppen. We moeten ze uiteindelijk leren hoe ze zichzelf kunnen beschermen. Maar misschien mogen we ze ondertussen ook gewoon wat meer ruimte geven voor het leven buiten dat scherm. Om te vervelen. Naar buiten te gaan. Met elkaar te praten. Muziek te luisteren. Te lachen. Een beetje doelloos rond te hangen. Ergens bij te horen zonder dat daar een app voor nodig is.
Want dat is uiteindelijk wat ik hoop. Niet dat mijn kinderen nooit meer online zijn. Niet dat we alles verbieden wat leuk is. En ook niet dat we doen alsof sociale media alleen maar ellende brengen. Ik hoop gewoon dat ze weer wat meer in verbinding komen met het leven dat zich daadwerkelijk om hen heen afspeelt. Dat ze weten dat ze niet overal bij hoeven te zijn om erbij te horen. En dat ze onthouden dat niet alles wat je ziet de werkelijkheid is. Sterker nog: heel veel daarvan is dat vooral níét.
